فولاد دمشقی چیست و انواغ آن کدام است ؟
یکی از قدیمی ترین فولاد هایی که قبل از دوران صنعتی شدن بشر ابداع شد؛ فولاد دمشقی است که عمدتا از آن در ساخت تیغه سلاح استفاده میشد. این نوع فولاد برای اولین بار در شهر دمشق سوریه ابداع و خرید و فروش می شد و شکل ظاهری آن نیز برگرفته از طرح نوعی پارچه دمشقی به نام داماسک بود و به همین دلیل نیز به این نام مشهور شده است.
اگر شما هم علاقمند هستید در خصوص فولاد دمشقی، ویژگی ها،کاربرد ها و انواع آن اطلاعات بیشتری کسب کنید؛ دعوت می کنیم در ادامه با فولاد نصر آذربایجان همراه باشید.
فولاد دمشقی چیست؟ (Damascus Steel)
فولاد دمشقی یا فولاد دمشق ، یکی از انواع آلیاژهای آهنی است که حاوی تقریبا 1/5 درصد کربن، با سختی بسیار بالا و ظاهری رگهدار است. این نوع فولاد جزو معروف ترین فولاد های قرن 19 می باشد.
ترکیبات شیمیایی فولاد دمشقی
ترکیبات فولاد دمشقی از فولاد پر کربن و آلیاژ نیکل ساخته می شود. فولاد کربن خاصیت سختی آن را افزایش می دهد و نیکل به آن چقرمگی می بخشد تا در برابر شکست و خوردگی مقاومت کند.
ویژگی های فولاد دمشقی
از مهم ترین ویژگی های فولاد دمشق که مزایای آن نیز محسوب می شود ، می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- زیبایی ظاهری
- استحکام
- انعطاف پذیری بالا
- مقاومت به ضربه
- قابلیت تیز بودن
معایب فولاد دمشقی
شرایط نگهداری فولاد های دمشقی از اهمیت زیادی برخوردار است و اگر سطح آنها تمیز و عاری از رطوبت نباشد، امکان زنگ زدن و تغییر رنگ فولاد دمشقی وجود دارد. همچنین این نوع فولاد برای تولید به دقت و زمان زیادی نیاز دارد، از همین رو قیمت آن بسیار بالا است.
فولاد دمشقی چگونه ساخته می شود؟
نحوه ساخت فولاد دمشقی مانند دیگر فولاد های ساخته شده در صنعت نیست. برای مثال این نوع فولاد مانند فولاد های دیگر در حجم وسیع ساخته نمی شود . بلکه در مقادیر کم و توسط صنعتگران با تجهیزات آهنگری ساخته می شود. در قسمت انواع فولاد دمشقی نحوه ی ساخت هر کدام شرح داده می شود.
انواع فولاد دمشقی
در حالت کلی فولاد دمشقی به دو دسته ی فولاد دمشقی ریخته گری و فولاد دمشقی با الگوی جوش تقسیم می شود که در زیر به شرح هر یک از آنها می پردازیم.
1– فولاد دمشقی ریخته گری (Cast Damascus Steel)
فولاد های دمشقی زمان های گذشته از نوعی ماده به نام ووتز (wootz) ساخته می شدند. ووتز فولادی بود که بیش از دو هزار سال پیش در هند تولید می شد و دمشق آن را وارد و طی فرایندی به فولاد های دمشقی تبدیل می کرد. که از این فولاد ها نیز در نهایت در ساخت شمشیر و نیزه استفاده میشد.
با گذشت زمان در دههی 1700 میلادی تولید این نوع فولاد به دلیل عدم دسترسی به مواد اولیه ، اثر ناخالصی مواد، احتمال از بین رفتن دانش این روش، دشواری حمل و نقل و منع روابط تجاری هند توسط دولت انگلیس روبه افول رفت. در آن زمان این نوع فولاد فقط در دمشق تولید می شد.
روش ریختگری فولاد ووتز هند به این صورت بود که ابتدا آهن متخلخل را در حالی که گداخته شده بود چکش کاری می کردند تا سرباره آن آزاد شود. سپس آن را شکسته و درون کوره های سفالی بسته به همراه ذغال چوب حرارت می دادند. این فرایند باعث می شد تا آهن، کربن موجود در ذغال را جذب کند و ترکیبی یکنواخت حاوی 1-1/6 درصد کربن به وجود آورد.
سپس آرام سرد کردن آلیاژ باعث تشکیل کاربید آهن میشد. بعد از تهیه و تولید آلیاژ فولاد ووتز از آن به عنوان مادهی سازندهی فولاد دمشقی استفاده میکردند. فولاد دمشقی با فورج کردن آلیاژ ووتز به شکل شمشیر و خنجر و یا سایر اشیا تولید میشد. نکته قابل توجه این است که برای ایجاد شکل ظاهری موجدار نیاز بود تا در هنگام فورج کردن دما ثابت نگه داشته شود.
2-فولاد دمشقی با الگوی جوش (pattern-welded Damascus steel)
سطح رویی فولاد های دمشقی که امروزه در بازار موجود هستند، دارای الگوی موج دار تیر و روشن است. در واقع این فولاد دمشقی اصل نیست و میتواند با سایش از بین برود. البته این نوع فولاد تمام خواص فولاد های دمشقی را دارد.
در این روش تعدادی ورقه فولادی را به صورت یک درمیان یک ورق نرم و یک ورق سخت روی هم می چینند. میزان نرمی و سختی این فولاد ها نیز به ترکیبات شیمیایی آن ها بستگی دارد. هر چه فولاد حاوی کربن بیشتری باشد سخت تر خواهد بود.
پس از آنکه ورق های فولادی روی هم قرار گرفتند آن ها را دورن کوره گذاشته و حرارت می دهند. این عملیات مانند جوشکاری است و باعث متصل شدن ورق های فولادی به هم دیگر می شود. در مرحله بعدی ورق ها را با چکش می کوبند تا کاملا بهم متصل شده و ضخامت آن ها کمتر شود. این عملیات را چندین بار تکرار می کنند.
زمانی که طول تیغه دو برابر شد، آن ها را از وسط تا می کنند و مجددا مراحل قبلی را تکرار می کنند. این کار ممکن است پنج یا شش بار تکرار شود و در نهایت تیغه ای با لایه های متعدد به دست می آید . همچنین محل اتصال ها را توسط شار، مهر و موم میکنند تا از ورود اکسیژن جلوگیری شود و در نهایت از آن در ساخت چاقو و… استفاده می کنند.
امروزه این نوع فولاد ها در بسیاری از کشورها و با تکنیک های مختلف تولید می شود.
کاربرد های فولاد دمشقی
فولاد دمشقی به دلیل ویژگی های منحصر به فرد خود مانند استحکام و مقاومت بالا ، خاصیت ریخته گری ،قابلیت تیز شدن و زیبایی ظاهری خیره کننده در بسیاری از صنایع که به شکل پذیری و سختی بالایی نیاز داشته باشند استفاده می شود مانند :
- ساخت چاقو و تیغه های تیز
- ساخت بدنه ی سلاح های گرم
- ساخت تیغه های گوناگون
- ساخت برخی لوازم آشپزخانه
- ساخت زیورالات
قیمت فولاد دمشقی
قیمت فولاد دمشقی از سایر تیغههای فولادی بالاتر است اما این قیمت در برابر کیفیت بالای فولادهای دمشقی بسیار ناچیز است و این کیفیت به دلیل روشی است که با آن ساخته شدهاست. هرچند که روش اصلی فولاد دمشقی اصل ناشناخته است و کسی نتوانسته به آن دست پیدا کند.
بنابراین می توان گفت قیمت فولاد دمشقی به عوامل مختلفی مانند کیفیت مواد اولیه، روش ساخت ، برند و کارخانه سازنده و… بستگی دارد.
نحوه ی نگهداری از فولاد های دمشقی
برای اینکه محصولات ساخته شده از فولاد دمشقی مانند چاقو دچار زنگ زدگی نشوند، لازم است بعد از هر بار استفاده سریعا شستشو و با یک دستمال مناسب کاملا خشک شوند. همچنین با ماهی یک مرتبه پولیش درخشش چاقو و دیگر ابزار های ساخته شده با فولاد دمشقی حفظ می شود.
سخن آخر
همان طور که اشاره شد، فولاد دمشقی نوعی فولاد است که 1500 سال پیش در دمشق ابداع شد و به دلیل ویژگی هایی مانند ظاهر بسیار زیبا،استحکام و دوام بالا ، انعطاف پذیری خوب و قابلیت تیز شدن در ساخت شمشیر و نیزه استفاده میشد.همچنین این نوع فولاد به روش ریخته گری تولید می شد که بعدها به دلیل وجود مشکلاتی در تامین مواد اولیه و قطع روابط با هند و… این الگو دیگر بر روی فولاد اجرا نشد.
امروزه تلاش های بسیاری برای کپی کردن و شبیهسازی این روش قدیمی و ناشناخته انجام شدهاست که به علت تفاوت در ماده خام اولیه و تفاوت در تکنیک ساخت موفقیت چندانی به دست نیامده است. اما فولاد های جدیدی ساخته شده اند که به فولاد های دمشقی معروف اند و تمام ویژگی های فولاد های دمشقی اصل را دارند ، لذا جانشین فولاد های دمشقی قدیمی شدند و از آنها در ساخت چاقو و ابزار های برنده استفاده می شود.
امیدواریم با مطالعه ی این مقاله اطلاعات مفیدی را در خصوص فولاد دمشقی کسب کرده باشید. در صورتی که به انواع تیرآهن ، نبشی ، ناودانی و دیگر مقاطع فلزی نیاز دارید ما در شرکت فولاد نصر آذربایجان به عنوان یکی از بزرگترین واحد های تولیدی مقاطع فولادی از قبیل انواع تیر آهن ، نبشی و… آماده ی ارائه خدمات به شما هموطنان عزیز هستیم.
شما مشتریان محترم می توانید جهت مشاوره رایگان و سفارش محصول با شماره 04134329481 تماس حاصل فرمایید. و اقلام مورد نیاز خود را با بهترین کیفیت و مناسب ترین قیمت تهیه فرمایید
